ന്യൂഡൽഹി: ലോകവ്യാപാര പാതകളിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ച് പ്രഖ്യാപിച്ച ഇന്ത്യ–മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്-യൂറോപ്പ് സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി ഇപ്പോൾ ഗുരുതര പ്രതിസന്ധിയിലാണെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഡൽഹിയിൽ നടന്ന ഇരുപത് രാജ്യങ്ങളുടെ ഉച്ചകോടിയിൽ വലിയ പ്രാധാന്യത്തോടെ അവതരിപ്പിച്ച ഈ പദ്ധതി, പ്രദേശത്തെ യുദ്ധാവസ്ഥകളും മഹാശക്തികളുടെ നയപരമായ മാറ്റങ്ങളും കാരണം അനിശ്ചിതത്വത്തിലായിരിക്കുകയാണ്. നിർദ്ദിഷ്ട ഇടനാഴി കടന്നുപോകുന്ന പ്രദേശങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രീയസ്ഥിരതയും രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഏകോപനവും ഉറപ്പാക്കാതെ ഈ സ്വപ്നപദ്ധതി നിലവിൽ യാഥാർത്ഥ്യമാകുക പ്രയാസകരമാണ്.
പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി, സൗദി അറേബ്യയുടെ കിരീടാവകാശി മുഹമ്മദ് ബിൻ സൽമാൻ, അന്നത്തെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ജോ ബൈഡൻ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ഈ ഇടനാഴി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് മധ്യപൂർവ മേഖലയിലൂടെ യൂറോപ്പിലേക്ക് ചരക്കുകൾ വേഗത്തിൽ എത്തിക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ട ഈ പദ്ധതി, ചൈന മുന്നോട്ടുവച്ച ആഗോള അടിസ്ഥാനസൗകര്യ പദ്ധതികൾക്ക് ഒരു ബദലായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
എന്നാൽ, പ്രദേശത്തെ യുദ്ധാവസ്ഥകൾ ഈ സ്വപ്നപദ്ധതിക്ക് കനത്ത തിരിച്ചടിയായിരിക്കുകയാണ്. ഇറാനെതിരായ ആക്രമണങ്ങളും ഗാസയിലെ സംഘർഷവും ചുവന്ന കടലിൽ നടക്കുന്ന ആക്രമണങ്ങളും സുരക്ഷാ സാഹചര്യത്തെ ദുർബലമാക്കി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഇടനാഴിയുടെ പ്രധാന ഘടകമായ ഇസ്രയേലിലെ ഹൈഫ തുറമുഖം ആക്രമണഭീഷണിയിൽപ്പെട്ടതും ആശങ്ക വർധിപ്പിച്ചു.
പദ്ധതിയുടെ വിജയത്തിന് നിർണായകമായ സൗദി അറേബ്യ–ഇസ്രയേൽ ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലാകേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ നിലവിലെ സാഹചര്യത്തിൽ സൗദി അറേബ്യ അതിൽ നിന്ന് പിന്മാറി, സിറിയയുമായി സഹകരണം ശക്തമാക്കുന്ന നിലപാടിലേക്ക് നീങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇതും പദ്ധതിയുടെ പുരോഗതിയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചു.
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് തുർക്കി പുതിയ നീക്കങ്ങളുമായി രംഗത്തെത്തിയത്. ഗൾഫ് മേഖലയെ യൂറോപ്പുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ബദൽ വ്യാപാരപാത രൂപീകരിക്കാൻ തുർക്കി ശ്രമം ആരംഭിച്ചു. തുർക്കി, സിറിയ, ജോർദാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ ചേർന്ന് റെയിൽവേ ശൃംഖല നവീകരിച്ച് പുതിയ ഇടനാഴി സൃഷ്ടിക്കാനാണ് പദ്ധതിയിടുന്നത്. ഒട്ടോമൻ കാലഘട്ടത്തിലെ പഴയ പാതകളെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.
ഈ പാത ഇസ്രയേൽ പ്രദേശത്തെ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കുന്ന രീതിയിലാണ് രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത് എന്നതാണ് പ്രധാന പ്രത്യേകത. സിറിയയിലെ തകർന്ന അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ പുനർനിർമ്മിക്കാൻ വൻതുക ചെലവഴിക്കേണ്ടിവരുമെന്നും കണക്കുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
മധ്യപൂർവ മേഖലയിലെ വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലുണ്ടായിരിക്കുന്ന പ്രതിനിധി യുദ്ധങ്ങളും ആഭ്യന്തര സംഘർഷങ്ങളും ഈ മേഖലയിലെ സ്ഥിരതയെ ദുർബലമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. സൗദിയും യുഎഇയും തമ്മിലുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും പദ്ധതിക്ക് തിരിച്ചടിയായി.
ഇതോടൊപ്പം, ചൈനയുടെ ആഗോള ബന്ധപദ്ധതികൾക്ക് എതിരായ നീക്കമായിരുന്നു ഈ ഇടനാഴി. എന്നാൽ ഇപ്പോഴത്തെ അനിശ്ചിതത്വം ഇന്ത്യയുടെ യൂറോപ്പുമായുള്ള ബന്ധങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് വലിയ വെല്ലുവിളിയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.
മുമ്പ് ഇറാനിലെ ചാബഹാർ തുറമുഖ പദ്ധതിയിൽ നിന്ന് അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പിന്മാറേണ്ടി വന്നതിന്റെ പിന്നാലെയാണ് ഈ പുതിയ പ്രതിസന്ധിയും. ഇതേസമയം, ഇറാഖുമായി സഹകരിച്ച് കരമാർഗ്ഗ വികസനപദ്ധതികളിലൂടെ മേഖലയിലെ പ്രധാന വ്യാപാരകേന്ദ്രമായി മാറാൻ തുർക്കി ശ്രമം ശക്തമാക്കുകയാണ്.
