ദുബായ്: 1989 മുതൽ ഇറാന്റെ ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനെ നയിച്ച സുപ്രീം ലീഡർ ആയത്തുള്ള അലി ഖമനേയി മൂന്ന് ദശാബ്ദത്തിലേറെയായി രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ-മത അധികാര ഘടനയുടെ കേന്ദ്രശക്തിയായിരുന്നു. ഇസ്രയേലുമായും അമേരിക്കയുമായും ഇറാന്റെ ആണവ പരിപാടിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുണ്ടായ സംഘർഷങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ആഭ്യന്തര ജനാധിപത്യ പ്രതിഷേധങ്ങളെ കർശനമായി അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്ത നേതാവെന്ന നിലയിലാണ് ഖമനേയി അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയത്.
ഇസ്രയേലും അമേരിക്കയും ചേർന്ന് നടത്തിയ വലിയ വ്യോമാക്രമണത്തിന് പിന്നാലെ ഖമെനെയ് അന്തരിച്ചതായി ഇറാന്റെ സംസ്ഥാന മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് സംയുക്ത സൈനിക നടപടിയിൽ ഖമെനെയ് കൊല്ലപ്പെട്ടതായി മണിക്കൂറുകൾക്ക് മുമ്പ് അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും കൊല്ലപ്പെട്ടില്ലെന്ന തരത്തിൽ നേരത്തെ വാർത്തകൾ പുറത്തുവന്നിരുന്നു. എന്നാൽ വ്യോമാക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി ഇറാൻ മാധ്യമങ്ങൾ സ്ഥിരീകരിക്കുകയായിരുന്നു.
വിപ്ലവ പോരാളിയിൽ നിന്ന് സുപ്രീം ലീഡറിലേക്ക്
വടക്കുകിഴക്കൻ ഇറാനിലെ മഷ്ഹദിൽ ജനിച്ച ഖമനേയി മതപരമായ കുടുംബത്തിലാണ് വളർന്നുവന്നത്. 1960 കളിൽ ഖോം നഗരത്തിലെ മതപഠന കേന്ദ്രത്തിൽ അദ്ദേഹം പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. ഇസ്ലാമിക് വിപ്ലവത്തിന്റെ നേതാവായ ആയത്തുള്ള റുഹൊള്ള ഖൊമേനിയുടെ ശിഷ്യനായിരുന്നു ഖമനേയി.
ഷാ ഭരണത്തിനെതിരായ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽ സജീവമായ പങ്കാളിത്തം വഹിച്ച ഖമനേയിക്ക് നിരവധി തവണ തടവിലും ഒളിവിലും കഴിയേണ്ടിവന്നിട്ടുണ്ട്. 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക് വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം റവല്യൂഷണറി കൗൺസിലിൽ അംഗമായി.
1981-ൽ ഇറാന്റെ മൂന്നാമത്തെ പ്രസിഡന്റായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഖമനേയി അതേ വർഷം നടന്ന ബോംബാക്രമണത്തിൽ ഗുരുതരമായി പരുക്കേറ്റതോടെ ഒരു കൈ ഭാഗികമായി പ്രവർത്തനക്ഷമത നഷ്ടപ്പെട്ടു.
IRGCയുടെ വളർച്ച
1989-ൽ ആയത്തുള്ള റുഹുള്ള ഖമേനിയുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന് ഖമനേയി സുപ്രീം ലീഡറായി അധികാരമേറ്റു. ഭരണകാലത്ത് ഷിയ മതപണ്ഡിതരുടെ സ്വാധീനം രാജ്യത്ത് വർധിപ്പിച്ചു.
പരാമിലിട്ടറി വിഭാഗമായ ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സ് (RIGC)നെ രാജ്യത്തിന്റെ പ്രധാന സൈനിക ശക്തിയാക്കി മാറ്റി.
സൈനിക- സാമ്പത്തിക മേഖലകളിൽ IRGCയുടെ അധികാരം വർധിപ്പിച്ചു. ഇത് പിന്നീട് ഇറാന്റെ ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈൽ പദ്ധതിയുടെയും ദേശീയ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിന്റെയും അടിത്തറയായി മാറി.
ഖമനേയിയുടെ ഭരണത്തിനെതിരെ തിരിഞ്ഞ ആഭ്യന്തര പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് തുടക്കം 2022ൽ
രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണവും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും വ്യാപക പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. 2022-ൽ Mahsa Amini യുടെ മരണത്തെ തുടർന്നുണ്ടായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഖമെനെയ് ഭരണത്തിനെതിരായ വലിയ വെല്ലുവിളിയായി. ഹിജാബ് നിയമലംഘനത്തിന്റെ പേരിൽ പിടികൂടിയ അമിനിയുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന് രാജ്യവ്യാപക പ്രതിഷേധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് സുരക്ഷാസേന നടത്തിയ ശക്തമായ അടിച്ചമർത്തലിൽ നൂറുകണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും ആയിരക്കണക്കിന് പേർ അറസ്റ്റിലാകുകയും ചെയ്തു.
ഖമനേയി ഭരണകാലത്തെ ഇറാൻ
യുഎൻ ഉപരോധങ്ങൾ അവഗണിച്ച് ആണവപരിപാടി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി.
മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ പ്രോക്സി സഖ്യങ്ങളെ പിന്തുണച്ചു
മേഖലയിലെ “ആക്സിസ് ഓഫ് റെസിസ്റ്റൻസ്” രൂപപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ചു. ഇത് ഇറാനെ ഒരു പ്രാദേശിക സൈനിക ശക്തിയായി ഉയർത്താനുള്ള ശ്രമത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.
ആരാകും അടുത്ത സുപ്രീം ലീഡർ?
യുടെ മരണത്തോടെ പുതിയ സുപ്രീം ലീഡറെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള ചുമതല ഇറാനിലെ വിദഗ്ദ്ധ സമ്മേളനത്തിനാണ്. എന്നാൽ, വ്യക്തമായ അവകാശാവകാശ പരമ്പര നിലവിലില്ല, മാത്രമല്ല തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയ അപ്രഖ്യാപിതമാണ്. അതുകൊണ്ട് അധികാരമാറ്റം സങ്കീർണ്ണമാകാനും RIGC പോലുള്ള ശക്തി കേന്ദ്രങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വർധിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ടെന്നാണ് നിരീക്ഷണം.
അതുപോലെ ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭാവി ഇപ്പോൾ നിർണായക വഴിത്തിരിവിലാണ്. പുതിയ നേതാവിനെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയും ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളും അടുത്ത ദിവസങ്ങളിൽ നിർണായകമാകും. ലോകം ടെഹ്റാനിൽ നിന്നുള്ള കൂടുതൽ ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുകയാണ്.
